Category: Hulubaton

Ang Kapuslanan sang mga Hulubaton

1 Amo ini ang mga hulubaton ni Solomon, nga anak ni David kag hari sang Israel.

2 Paagi sa sini nga mga hulubaton, matun-an mo ang parte sa kaalamkag pagtadlong sa imo pamatasan, kag maintiendihan mo ang mga pulong nga nagahatag sang kaalam.

3 Makapatadlong ini sa imo pamatasan agod mangin maalamon ka, nga nagakabuhi sing husto, matarong, kag nagakabagay.

4 Makahatag ini sang kaalam sa mga wala sing alam, kag makahatag ini sang ihibalo sa mga pamatan-on kon paano magdesisyon sing husto.

5 Paagi sa pagpamati sini, madugangan pa gid ang kaalam sang mga maalamon kag matuytuyan ang mga may tinun-an,

6 agod maintiendihan nila ang kahulugan sang mga hulubaton, mga paanggid, kag mga paktakonsang mga maalamon.

7 Kon ang isa ka tawo gusto nga magmaalamon dapat magtahod siya saGinoo. Ang tawo nga buang-buangindi gusto sang kaalam kag indi niya gusto nga matadlong ang iya pamatasan.

Laygay sa Paglikaw sa Malaot nga mga Tawo

8 Anak,pamatii ang mga pagtadlong sang imo ginikanan sa imo pamatasan,

9 kay makapaayo ina sa imo pamatasan pareho sa korokorona nga mga bulak ukon kulintas nga makapaayo sa imo hitsurakag makahatag sa imo sang kadungganan.

10 Anak, indi ka magpadala-dala sa mga pagsulay sang makasasala nga mga tawo

11 ukon mag-upod sa ilakon magsiling sila nga, “Dali, upod ka sa amon; mamangga kita sang mga inosente nga tawo kag patyon naton sila.

12 Buhi sila subong kag maayo ang lawas pero tudason ta sila; mangin pareho sila sa mga nagkaladto na sa lugar sang mga patay.

13 Makakuha kita sa ila sang malahalon nga mga pagkabutang, kag pun-on ta ang aton mga balay sang aton mga inagaw.

14 Sige na, upod sa amon, kay partidahon ta dayon ang aton mga inagaw.”

15 Anak, indi ka gid mag-upod sa ila; maglikaw ka sa ila.

16 Kay maabtik sila magpakasala kag magpatay sang tawo.

17 Wala sing pulos ang pagbutang sang siod kon ang pispis nga imo dalakpon nagatan-aw.

18 Nakahibalo ang pispis nga masiod siya,pero ining malaot nga mga tawo wala nakahibalo nga sila mismo ang mabiktima sa ila nga pagpamangga sa iban. Nagahulat sila sa pagpatay pero sila mismo ang mapatay.

19 Amo ina ang dangatan sang mga tawo nga nagaangkon sang pagkabutang sa malain nga paagi. Mapatay sila sa sina nga buluhaton.

Resulta sang Pagsikway sang Kaalam

20-21 Ang kaalampareho sa tawo nganagawali sing mabaskog sa mga karsada, mga plasa, mga merkado, kag sa mga puwertahan sang mga siyudad. Nagasiling siya,

22 “Kamo nga mga wala sing alam, hasta san-o pa bala kamo nga magpabilin nga pareho sina?

Kamo nga mga nagapangyaguta, hasta san-o pa bala nga indi kamo nga magkalipay sa pagpangyaguta?

Kamo nga mga buang-buang, hasta san-o pa bala kamo nga indi magkagusto sa kaalam?

23 Magpamati kamo sa akon pagsabdong sa inyo.

Karon, isugid ko sa inyo ang akon ginahunahuna;

ipahibalo ko sa inyo ang akon inughambalkontrasa inyo:

24 Tungod nga wala kamo magsapak sang pagtawag ko sa inyo nga magpalapit kamo sa akon,

25 kag tungod nga ginbaliwala ninyo ang tanan ko nga mga laygay kag pagsabdong sa inyo,

26-27 kadlawan ko kamo kon mag-abot sa inyo ang kalaglagan nga daw sa buhawi;

yagutaon ko kamo kon mag-abot sa inyo ang kalisod kag ang makahaladlok nga mga hitabo nga daw sa bagyo.

28 Dayon magapanawag kamo sa akon, pero indi ko kamo pagsabton.

Pangitaon ninyo ako, pero indi ninyo ako makita.

29 Kay indi kamo gusto tudluan kag wala ninyo ginpili ang pagtahod saGinoo.

30 Ginabaliwala ninyo ang akon mga laygay kag ginapakalain ninyo ang akon pagsabdong sa inyo.

31 Gani pagaanihon ninyo ang bunga sang inyo mga ginahimo kag ginaplano nga malain.

32 Kay ang pagkamalinapason sang mga wala sing alam magapatay sa ila,

kag ang pagpatawhay-tawhay sang mga buang-buang magalaglag sa ila.

33 Pero ang nagapamati sa akon magakabuhi nga luwas sa katalagman.

Indi siya maano kag wala siya sing kahadlukan.”

Ang mga Kaayuhan sang Kaalam

1 Anak, batuna kag tipigi sa imo tagipusuon ang akon mga ginatudlo kag ginasugo sa imo.

2 Pamatii ang parte sa kaalam kag pag-intiendi.

3 Tinguhai gid nga makaangkon ka sang pag-intiendi,

4 pareho nga daw nagapangita ka sang pilak ukon sang tinago nga manggad.

5 Kon himuon mo ini, mahibaluan mo kon ano ang pagtahod saGinoo, kag maintiendihan mo ang parte sa iya.

6 Kay angGinooamo ang nagahatag sang kaalam. Sa iya man nagahalin ang ihibalo kag pag-intiendi.

7 Ginaprotektaran niya kag ginatigan-an sang kadalag-anang mga nagakabuhi sing husto kag wala sing kasawayan.

8 Ginabantayan niya kag ginatipigan ang mga ginahimo sang mga matarong kag matutom sa iya.

9 Kon mamati ka sa akon,mahibaluan mo kon ano ang maayo nga himuon: ang husto, matarong, kag nagakabagay.

10 Kay mangin maalamon ka, kag makahatag ini sa imo sang kalipay.

11 Kon kahibalo ka magdesisyon sing husto, makaprotektar ini sa imo. Kon may pag-intiendi ka, makatipig ini sa imo

12 kag makapalikaw sa imo sa malain nga pagginawi kag sa mga tawo nga nagahambal sing sayop.

13 Ini nga mga tawo nagbiya sa husto nga pagginawi kag nagasunod sa pagginawi sang kadulom.

14 Nagakalipay sila sa paghimo sang malain. Nasadyahan sila sa kalain sang ila ginahimo.

15 Indi husto ang ila pagginawi; indi tadlong ang ila ginalaktan.

16 Ang kaalam makapalikaw man sa imo sa malain nga babayi nga gusto maghaylo sa imo paagi sa matam-is niya nga mga pulong.

17 Ini nga babayi nagbiya sa lalaki nga iya ginpamana sang bataon pa siya; ginkalimtan niya ang iya promisa sa Dios sang ginkasal siya.

18 Sa pagkamatuod, kon magkadto ka sa iya balay pareho lang nga nagapakadto ka sa kamatayon. Ang dalan pakadto sa iya balay nagapadulong sa lugar sang mga patay.

19 Ang bisan sin-o nga magkadto sa iya indi na makapauli; indi na niya matultulan pa ang dalan pakadto sa lugar sang mga buhi.

20 Gani sunda ang pagkabuhi sang maayo nga mga tawo; magkabuhi ka nga matarong.

21 Kay ang tawo nga nagakabuhi sing husto kag wala sing kasawayan padayon nga magaestar diri saatonduta.

22 Pero ang mga malaot kag maluibon palayason. Panggabuton silapareho sa mga hilamon.

Dugang nga Kaayuhan sang Kaalam

1 Anak, indi gid pagkalimti ang ginatudlo ko sa imo; tipigi sa imo tagipusuon ang mga ginasugo ko sa imo,

2 kay makapalawig ini kag makapauswag sang imo kabuhi.

3 Magpabilin ka nga maayo kag matutom; indi ina pagdulaa kundi huptan mo gid sa imo tagipusuon.

4 Kon himuon mo ini, maluyag sa imo ang Dios kag ang mga tawo, kag mangin maayo ang pagtulok nila sa imo.

5 Magsalig ka saGinoosa bug-os mo nga tagipusuon, kag indi ka magsalig sa imo kaugalingon nga kaalam.

6 Dumduma angGinoosa tanan mo nga ginahimo, kag tuytuyan niya ikaw sa husto nga dalan.

7 Indi ka maghunahuna nga maalam ka na gid kundi magtahod ka saGinoo, kag indi ka maghimo sang malain.

8 Kay makapaayo kag makapabaskog ina sa imo lawas.

9 Padunggi angGinoosa imo mga pagkabutang, pareho halimbawa sa paghalad sa iya sang una nga parte sang tanan mo nga patubas.

10 Kon himuon mo ini, magasulubra ang mga patubas sa imo mga bodega kag ang duga sang ubas sa imo mga suludlan.

11 Anak, indi pagpakalaina ang pagdisiplina sangGinoosa imo.Indi maglain ang imo buot kon ginasabdong ka niya.

12 Kay ginadisiplina sangGinooang iya mga ginapalangga pareho sang ginahimo sang isa ka amay sa iya anak nga iya ginakalipay.

13 Bulahan ang tawo nga nakaangkon sang kaalam kag pag-intiendi.

14 Kay mas mapuslanon pa ini sang sa pilak kag bulawan,

15 kag mas bilidhon pa sang sa mga alahas.Kag wala gid sing bisan ano nga butang nga imo ginahandom nga makatupong sini.

16 Makapalawig kag makapauswag ini sang imo kabuhi, kag makahatag man sa imo sang kadungganan.

17 Makabulig gid ini sa imo kabuhi kag makapaayo sang imo kahimtangan.

18 Bulahan ang tawo nga nagapabilin nga maalamon; ang kaalam makapaayo kag makapalawig sang iya kabuhi.

19-20 Paagi sa kaalam kag ihibalo, gintuga sangGinooang kalibutan kag ang kalangitan, kag nagkalabukas ang mga tuburan kag naghatag ang mga panganod sang ulan.

21 Anak, tipigi gid ang imo kaalam kag ihibalo sa pagdesisyon sing husto. Indi pagpabay-i nga madula ini sa imo.

22 Kay makahatag ini sa imo sang malawig kag matahom nga kabuhi.

23 Kag magakabuhi ka nga luwas sa katalagman kag indi ka maano.

24 Makatulog ka nga mahamuok, nga wala sing may ginakahadlukan.

25 Gani indi ka dapat mahadlok kon gulpi lang nga mag-abot ang makahaladlok nga mga hitabo, ukon kon laglagon na ang mga malaot,

26 kay makasalig ka nga bantayan ka sangGinoo; ilikaw niya ikaw sa katalagman.

27 Buligi ang mga dapat buligan kon masarangan mo man lang.

28 Indi na pagpabuwasi ang pagbulig sa imo isigkatawo kon mabuligan mo man lang siya subong.

29 Indi ka magplano sing malain kontra sa imo isigkatawo nga nagasalig sa imo bilang iya kaingod.

30 Indi ka magpakigbais sa imo isigkatawo sa wala sing kabangdanan, labi na kon wala man lang siya sing may nahimo nga malain sa imo.

31 Indi ka magkahisa sa mapintas nga tawo ukon magsunod sa iya mga ginahimo.

32 Kay ginakangil-aran sangGinooang mga balingag, pero nagasalig siya sa nagakabuhi sing husto.

33 Ginapakamalaot sangGinooang panimalay sang mga malaot, pero ginapakamaayo niya ang panimalay sang mga matarong.

34 Ginatamay niya ang nagapangtamay, pero ginakaluoyan niya ang mapainubuson.

35 Ang mga maalamon padunggan, pero ang mga buang-buang pakahuy-an.

1 Mga anak, pamatii ninyo sing maayo ang mga pagtadlong sang inyo amay sa inyo pamatasan, agod may matun-an kamo.

2 Maayo ang akon ginatudlo, gani indi ninyo ini pag-ibaliwala.

3 Sang bata pa gid ako sa poder sang akon amay, paboritoako sang akon iloy.

4 Gintudluan ako sang akon amay. Siling niya sa akon, “Hupti sa imo tagipusuon ang mga ginatudlo ko sa imo. Tumana ang mga sugo ko sa imo agod padayon ka nga magakabuhi.

5 Tinguhai nga makaangkon ka sang kaalam kag pag-intiendi. Indi pagkalimti ang mga ginasiling ko sa imo, kag indi ka magbiya sa sini.

6 Indi pag-isikwaya ang kaalam, kundi hatagi ini sing importansya, kay magatipig ini sa imo.

7 Ang kaalam ukon ang pag-intiendi amo ang pinakaimportante sa tanan, gani tinguhaan mo gid nga maangkon mo ini bisan maubos ang tanan mo nga pagkabutang.

8 Pakamahala kag batuna ang kaalam, kay makahatag ini sa imo sang kadungganan.

9 Pareho ini sa korokorona nga mga bulak nga makapatahom sa imo.”

10 Anak, pamatii kag batuna ang mga ginasiling ko sa imo, agod magalawig ang imo kabuhi.

11 Gintudluan ko na ikaw sang kaalam, kon paano ka magkabuhi sing husto.

12 Gani kon sundon mo ini,wala sing may makasablag sa imo pagkabuhi, kag indi ka maano.

13 Indi gid pagkalimti ang mga pagtadlong ko sa imo pamatasan; tipigi ini sa imo tagipusuon kay magakabuhi ka sa sini.

14 Indi pagsunda ang ginahimo sang mga malaot.

15 Likawi gid ina kag magpadayon kasa imo pagkabuhi nga matarong.

16 Kay indi sila makatulog kon indi sila makahimo sang malain ukon makapanglaglag sa iban.

17 Ang kalautan kag ang pagpamintas daw pagkaon kag ilimnon para sa ila.

18 Ang pagkabuhi sang mga matarong pareho sa pagbutlak sang adlaw nga nagasanag pa gid hasta mag-udto.

19 Pero ang pagkabuhi sang mga malaot pareho sa kadulom, kag indi nila mahibaluan kon ano ang kabangdanan sang ila pagkalaglag.

20 Anak, pamatii sing maayo ang mga ginatudlo ko sa imo;

21 indi gid ini pagkalimti, kundi tipigi ini sa imo tagipusuon.

22 Kay nagahatag ini sang maayo nga lawas kagmalawig ngakabuhi sa mga nagabaton sini.

23 Bantayi sing maayo ang imo hunahuna, kay kon ano ang imo ginahunahuna amo man ang imo kabuhi.

24 Indi ka maghambal sing dinaya ukon binutig.

25 Isintro ang imo panulok sa maayo.

26 Hunahunaa gid sing maayo ang tanan mo nga pagahimuon agod mangin maayo ang resulta sini.

27 Magkabuhi ka sing tadlong; likawi ang paghimo sang malaot.

Paandam Batok sa Pagpanginbabayi

1 Anak, pamatii sing maayo ang akon mga pulong nga may kaalam,

2 agod makahibalo ka magdesisyon sing husto kag maghambal nga may kaalam.

3 Dumdumon mo nga ang pulong sang malain nga babayi matam-is pareho sa dugos, kag manami pareho sa lana sang olibo.

4 Pero sa ulihi ang ibilin niya sa imo kapait kag kasakit.

5 Kon magsunod ka sa iya, dal-on niya ikaw sa lugar sang mga patay; ang dalan nga iya ginalaktan nagapakadto sa kamatayon.

6 Wala siya nagasapak sa dalan nga nagapakadto sa kabuhi. Indi tadlong ang iya ginalaktan kag wala siya makatalupangod sini.

7 Gani mga anak, pamatii ninyo ako kag tumana.

8 Palayo kamo sa babayi nga pareho sina. Indi kamo magpalapit sa iya balay.

9 Kay kon himuon ninyo ina, madula ang inyo dungog kag angkunon lang ini sang iban, kag mapatay kamo sa kamot sang mga tawo nga mapintas.

10 Kag ang tanan ninyo nga manggad kag iban pa nga ginpangabudlayan kuhaon lang sang mga taga-iban nga lugar.

11 Magaugayong kamo kon nagahimumugto na kamo, nga hugos na gid ang bug-os ninyo nga lawas.

12 Kag magasiling kamo, “Ano abi kay wala ko ginsapak ang mga pagtadlong sa akon pamatasan.

13 Wala ako mamati sa akon mga manunudlo.

14 Gani karon, ari ako sa bibi sang kamatayon sa atubangan sang katilingban.”

15 Dapat sa imo ka lang asawa maghulid. Kon sa tubig pa, magkuha ka lang sang imo ilimnon sa imo kaugalingon nga bubon.

16 Kay basi kon magluib man ang imo asawa.

17 Dapat imo lang siya; indi siya dapat maghulid sa iban nga lalaki.

18 Magkalipay ka sa imo asawa, kag kabay pa nga pakamaayuhon siya sang Dios.

19 Matahom siya kag maanyag pareho sa usa, gani kabay pa nga mawili ka sa iyapermi kag mabihag sa iya gugma.

20 Anak, indi ka magpadala-dala sa malain nga babayi. Indi ka dapat magpakigrelasyon sa asawa sang iban.

21 Kay nakita sangGinooang tanan mo nga ginahimo; kag bisan diin ka magkadto nagatan-aw siya.

22 Ang malaot nga mga ginahimo sang malaot nga tawo pareho sa siod nga magasiod mismo sa iya.

23 Magatalang siya tungod sang iya kabuangan, kag mapatay siya tungod kay indi siya magpatadlong sang iya pamatasan.

Dugang pa nga mga Pagpaandam

1 Anak, kon nagpromisa ka nga ikaw ang mabayad sang utang sang iban,

2 nasiod ka sa imo promisa,

3 kag may obligasyon ka sa iban. Pero amo ini ang himua nga mahilway ka sa imo obligasyon sa iya: Kadtui siya kag magpakitluoy ka nga hilwayon ka niya sa imo obligasyon.

4 Indi pagtulugi ukon pagpahuwayi

5 hasta nga mahilway ka, pareho sa pispis ukon usa nga nakapalagyo sa mangangayam.

6 Kamo nga mga matamad, tan-awa ninyo kag tun-i kon paano magkabuhi ang mga subay, agod mangin maalamon kamo.

7 Bisan wala sing pangulo ukon manugdumala nga nagasugo sa ila,

8 nagatipon sila sang ila pagkaon kon tig-ilinit kag kon tig-alani, agod may pagkaon silakon tig-ululan.

9 Kamo nga mga matamad magsagi na lang bala kamo katulog? San-o pa bala kamo magbugtaw?

10 Pahuway-huway kag piyong-piyong pa kamo gamay

11 kag magaabot gulpi sa inyo ang kinawad-on nga pareho sa armado nga tulisan.

12 Ang wala sing pulos kag malaot nga mga tawo nagapanugidsugid sing kabutigan.

13 Nagapangilay pa sila kag nagasinyas paagi sa ila kamot kag tiilsa pagdaya sa iban.

14 Sa ila nga pagkadayaon, permi sila nagaplano sa paghimo sang malain, kag nagapaumpisa sila sang gamo.

15 Gani sa hinali lang laglagon sila, kag indi na gid sila matabangan.

16 May anom ukon pito pa gani ka klase sang tawo nga ginakaugtan kag ginakangil-aran sangGinoo:

17 ang mga bugalon,

ang mga butigon,

ang mga nagapamatay sang tawo,

18 ang mga nagaplano sing malain,

ang mga maabtik maghimo sing malain,

19 ang mga nagasaksi sing butig,

kag ang mga nagapaaway sang iya kapareho.

20 Anak, sunda ang mga ginasugo kag ginatudlo sang imo ginikanan sa imo.

21 Itanom ini sa imo hunahuna agod indi mo gid malimtan.

22 Ini magatuytoy, magatipig, kag magapadumdom sa imo pagkabuhi, bisan ano man ang imo ginahimo.

23 Kay ining ila mga ginasugo kag ginatudlo pareho sa suga nga magapasanag sa imo. Kag ang pagsaway nila sa imo, sa pagtadlong sang imo pamatasan, makapaayo kag makapalawig sang imo kabuhi.

24 Makapahilayo man ini sa imo sa malain nga babayi nga makagalanyat kon maghambal.

25 Indi ka magpatintarsa iya katahom. Indi ka magpadala-dala sa iya pagpangilay.

26 Ang pagpakighilawas sa babayi nga nagabaligya sang iya lawas puwede mabayaran sa bili sang tinapay, pero ang pagpakighilawas sa asawa sang iban bayaran mo sang imo mismo kabuhi.

27 Kon ipalapit mo ang kalayo sa imo dughan masunog ang imo bayo.

28 Kon maglakat ka sa baga mapaso ang imo tiil.

29 Gani kon magpakighilawas ka sa asawa sang iban magaantos ka.

30 Masamiwala ginapakalain ang kawatannga nagapangawat tungod kay gutom siya.

31 Pero kon madakpan siya, pabayaron siya sing pito ka pilo sang iya ginkawat, bisan maubos pa ang tanan niya nga pagkabutang.

32 Ang tawo nga nagapakigrelasyon sa asawa sang iban wala sing pag-intiendi. Ginaguba lang niya ang iya kaugalingon.

33 Pagasakiton siya, kag mahuy-an siya hasta san-o.

34 Kay ang bana nga nagapangimon puwerte mangakig, kag magabalos siya nga wala sing luoy-luoy.

35 Indi siya magbaton sang bayad, bisan ano pa ini ka dako.

1 Anak, tipigi sa imo tagipusuon ang akon mga ginatudlo kag ginasugo sa imo.

2 Tumana ang mga ginasugo ko sa imo, agod magalawig ang imo kabuhi. Tipigi sing maayo ang mga ginatudlo ko sa imo pareho sang pagtipig mo sang imo mata.

3 Itanom ini sa imo hunahuna agod indi mo gid malimtan.

4 Kabiga ang kaalam subong imo utod nga babayi kag ang pag-intiendi subong imo suod nga abyan.

5 Kay makapahilayo ini sa imo sa malain nga babayi nga makagalanyat kon maghambal.

Ang Malain nga Babayi

6 Isa ka adlaw, nagpamintana ako sa balay,

7 kag nakita ko ang mga pamatan-on nga mga lalaki nga wala sing may nahibaluan sa kabuhi. Ang isa sa ila wala sing pag-intiendi.

8 Nagalakat siya sa dalan pakadto sa kanto nga sa diin ara ang balay sang isa ka malain nga babayi.

9 Sirom na sadto kag nagadulom na.

10 Dayon ginsugata siya sang babayi nga ang iya bayo pareho sa bayo sang babayi nga nagabaligya sang iya lawas. Nakaplano na siya nga daan kon ano ang iya himuon sa sadto nga lalaki.

11 Ini nga babayi palawakal kag wala sing huya. Wala siya nagapahimuyong sa iya balay.

12 Nagaistambay siya sa higad sang mga dalan ukon sa mga kanto, kag kon kaisa sa mga plasa.

13 Pagkakita niya sa lalaki, ginhakos niya siya kag ginhalukan. Kag nagsiling siya nga wala sing huya-huya,

14 “Gintuman ko subong ang akon promisa nga maghalad, kag may mga karne didto sa balay halin sa sapat nga ginhalad ko.

15 Gani ginpangita ko ikaw, kag maayo kay nakita ko ikaw.

16 Nahapinan ko na ang akon hiligdaan sang dekolor nga tela nga halin pa sa Egipto.

17 Ginbutangan ko ini sang mga pahamot nga mira, aloe, kag sinamon.

18 Gani dali, maghulid kita; magpaayaw-ayaw kita sa kalipay hasta mag-aga,

19 kay wala diri ang akon bana. Naglakat siya sa malayo.

20 Madamo nga kuwarta ang iya gindala kag mga duha pa ka semana antes siya magabalik.”

21 Gani nadala niya ang lalaki paagi sa iya matam-is kag makagalanyat nga mga pulong.

22 Sa gilayon nagsunod ang lalaki sa iya pareho sa baka nga ginaguyod sa ilihawan ukon pareho sa usanga nagapadulong sa siod

23 nga sa diin patyon siya sa pana. Pareho man siya sa isa ka pispis nga nagadali-dali pakadto sa siod nga wala kahibalo nga kamatayon gali ang iya padulungan.

24 Gani, mga anak, pamatii ninyo sing maayo ang akon mga ginasiling.

25 Indi kamo magpadala-dala sa sini nga klase sang babayi; indi kamo magpatalang sa iya.

26 Madamo na nga mga lalaki ang nalaglag tungod sa iya.

27 Kon magkadto kamo sa iya balay, pareho lang nga nagapadulong kamo sa lugar sang mga patay.

Ginadayaw ang Kaalam

1 Ang kaalam kag pag-intiendi pareho sa tawo nga nagawali.

2 Nagatindog siya sa mataas nga mga lugar sa kilid sang dalan, sa mga ginsang-an sang mga dalan,

3 sa mga puwertahan sang siyudad, kag sa mga alagyan. Kag nagawali siya sing mabaskog,

4 “Tanan kamo nga katawhan, nagapakighambal ako sa inyo.

5 Kamo nga mga wala sing alam, magmaalamon kamo.

Kamo nga mga buang-buang, maghangop kamo.

6 Pamati kamo sa akon ginahambal, kay mapuslanon ini kag husto.

7 Matuod gid ang akon ginahambal kag ginakangil-aran ko ang maghambal sing malain.

8 Matarong ang tanan ko nga ginahambal kag wala ako nagahambal sang binutig ukon dinaya.

9 Maathag ini tanan kag wala sing sayop sa mga tawo nga may pag-intiendi.

10 Palabiha ang kaalam kag ang pagtadlong ko sa imo pamatasan sang sa pilak kag bulawan.

11 Kay ang kaalam mas bilidhon pa sang sa malahalon nga mga bato kag wala gid sing bisan ano nga butang nga imo ginahandom nga makatupong sini.

12 Ako, nga amo ang kaalam, nakahibalo magtimbang-timbang kon diin ang husto ukon indi, kag nahibaluan ko magdesisyon sing husto.

13 Ang nagatahod saGinoonagakaugot sa malaot. Ginakaugtan ko ang pagpabugal, ang pagpakamatinaas-taason, ang malaot nga pagginawi, kag ang pagbinutig.

14 Maayo ako maglaygay kag may husto nga kaalam. May pag-intiendi ako kag gahom.

15 Paagi sa akon makadumala ang mga hari, kag makahimo ang mga pangulo sang matarong nga mga kasuguan.

16 Paagi sa akon makadumala ang mga manugdumala kag mga opisyal—ang tanan nga nagadumala sing matarong.

17 Ginahigugma ko ang mga nagahigugma sa akon;

ang mga nagapangita sa akon makakita sa akon.

18 Makahatag ako sang manggad, dungog, kauswagan kag kadalag-an nga nagapadayon.

19 Ang makuha sa akon mas bilidhon pa sang sa puro gid nga bulawan ukon pilak.

20 Ginasunod ko ang matarong kag husto.

21 Ang nagahigugma sa akon hatagan ko sang manggad;

pun-on ko ang ginataguan nila sang manggad.

22 Sang una pa nga daan kaupodna ako sangGinooantes niya gintuga ang tanan.

23-26 Ginbuot niya nga ara na ako halin pa sang una.

Ara na ako sang wala pa ang kalibutan: ang dagat, ang mga tuburan, ang mga bukid, ang mga kaumahan, kag bisan pa ang mga yab-ok.

27 Ara na ako sang pagtuga niya sang langit,

sang pagbutang niya sangdawtinabuan sang langit kag sang duta,

28 sang pagtuga niya sang mga panganod,

sang pagpatubod niya sang mga tuburan sa kadadalman,

29 sang pagbutang niya sang dulunan sang dagat agod indi ini maglapaw,

kag sang pagbutang niya sang mga pundasyon sang kalibutan.

30 Pareho ako sa isa ka arkitektosa tupad sangGinoo.

Ako ang iya kalipayan adlaw-adlaw, kag malipayon ako permi sa iya presensya.

31 Nagakalipay ako sa kalibutan nga iya gintuga kag sa mga katawhan.

32 Gani karon mga anak, pamatii ninyo ako,

kay bulahan ang mga nagasunod sa akon mga ginasiling.

33 Pamatii ninyo ang mga pagtadlong ko sa inyo pamatasan agod mangin maalamon kamo;

kag indi gid ninyo ini pagkalimti.

34 Bulahan ang tawo nga permi nagabantay kag nagahulat sa pagpamati sa akon.

35 Kay ang tawo nga nagapangita sa akon makaangkon sangmaayo kag malawig ngakabuhi,

kag pakamaayuhon siya sangGinoo.

36 Pero ang tawo nga wala nagapangita sa akon, ginahalitan lang niya ang iya kaugalingon.

Ang tanan nga akig sa akon naluyag sang kamatayon.”

Ang Kaalam kag ang Kabuangan

1 Ang kaalam pareho sa isa ka tawo nga nagpatindog sang dako kag matahom nga balay.

2 Nagpapunsyon siya. Ginpreparar niya ang mga pagkaon kag mga ilimnon.

3 Dayon ginsugo niya ang iya mga suluguon nga babayi sa pagkadto sa mataas nga mga lugar sang siyudad agod ipahibalo ini:

4 “Kamo nga mga wala sing alam kag pag-intiendi, imbitado kamo sa punsyon.

5 Kadto kamo kag magkaon sang pagkaon kag mag-inom sang ilimnon nga akon ginpreparar.

6 Dulaa na ninyo ang inyo pagkaignorante agod padayon kamo nga magakabuhi. Magkabuhi kamo nga may pag-intiendi.”

7 Kon sawayon mo ang tawo nga nagapangyaguta, insultuhon ka niya. Kon sabdungon mo ang malaot nga tawo, sakiton ka niya.

8 Indi pagsawaya ang tawo nga nagapangyaguta kay kainitan ka niya. Sawaya ang maalamon nga tawo kag higugmaon ka niya.

9 Kon tudluan mo ang maalamon, madugangan pa gid ang iya kaalam. Kon tudluan mo ang matarong nga tawo, madugangan pa gid ang iya natun-an.

10 Kon gusto mo nga magmaalamon, dapat magtahod ka saGinoo. Kon ginakilala mo ang Balaannga Dios, may pag-intiendi ka.

11 Paagi sa kaalam, magalawig ang imo kabuhi.

12 Kon maalamon ka, makahatag ini sa imo sang kaayuhan, pero kon ginahikayan mo ang kaalam, ginapaantos mo lang ang imo kaugalingon.

13 Ang kabuangan pareho sa isa ka babayi nga magahod, wala sing alam, kag wala sing may nahibaluan.

14 Nagapungko siya sa puwertahan sang iya balay ukon sa mataas nga mga lugar sang siyudad,

15 kag nagapanawag sa mga nagaalagi, nga nagapakadto sa ila mga trabaho.

16 Siling niya,“Dali kamo diri, kamo nga mga wala sing alam.” Kag siling pa niya sa mga wala sing pag-intiendi,

17 “Mas manami ang tubig nga kinawat kag mas manamit ang pagkaon kon kaunon sa tago.”

18 Pero wala kahibalo ini nga mga tawo nga ang mga nagakadto sa iya nagakapatay. Ang mga nakakadto na sa iya ara na subong sa lugar sang mga patay.

Ang mga Hulubaton ni Solomon

1 Amo ini ang mga hulubaton ni Solomon:

Ang anak nga maalamon nagahatag sang kalipay sa iya ginikanan, pero ang anak nga buang-buang nagahatag sang kasubo sa ila.

2 Ang manggad nga nakuha sa malain nga paagi indi makahatag sang kaayuhan, pero ang matarong nga pagkabuhimakahatag sing kaayuhan kaymakaluwas ini sa imo sa kamatayon.

3 Indi pagpabay-an sangGinoonga magutuman ang mga matarong, pero ang mga malaot iya indi niya pagtugutan nga matuman ang ilamalain nga mgahandom.

4 Ang pagkatamad makapaimol sa tawo, pero ang pagkapisan makapamanggaranon sa iya.

5 Ang nagatipon sang pagkaon kon tig-alani maalamon nga tawo,pero ang nagasagi lang katulog makahuluya.

6 Ginapakamaayo ang matarong nga tawo; ang ginahambal sang malaot nga tawo makahalit.

7 Ang matarong nga tawo mangin pagpakamaayo sa iban kag dumdumon siya hasta san-o, pero ang malaot nga tawo kalimtan.

8 Ang maalamon nga tawo nagatuman sang mga sugo. Ang tawo nga nagahambal sing kabuangan malaglag.

9 Ang tawo nga nagakabuhi nga matarong indi maano, pero ang tawo nga nagakabuhi sing indi husto mahibaluan ang iya ginahimo.

10 Ang tawo nga nagapangdaya makahatag sing gamo, kag ang tawo nga nagahambal sang kabuangan malaglag.

11 Ang ginahambal sang matarong nga tawo makapaayo sa kabuhi sang iban,pero ang ginahambal sang malaot nga tawo makahalit.

12 Ang kaugot makapaumpisa sang gamo, pero ang gugma makapatawad sang tanan nga sala.

13 Ang tawo nga may pag-intiendi nagahambal sang mga pulong nga may kaalam, pero ang tawo nga wala sing pag-intiendinagahambal sang mga pulong nga mangin kabangdanan ngasilutan siya.

14 Ginadugangan pa gid sang mga maalamon ang ila nahibaluan, pero ang mga buang-buang sagi hambal sang mga pulong nga makapalaglag mismo sa ila sa indi madugay.

15 Ang manggad sang manggaranon makaprotektar sa iya, pero ang kaimulon sang imol makalaglag sa iya.

16 Ang balos sa matarong nga tawo amo angmaayo kag malawig ngakabuhi, pero ang balos sa malaot nga tawo amo ang silot.

17 Ang tawo nga nagapamati sa mga pagtadlong sa iya pamatasan magaayo kag magalawig ang iya kabuhi, pero ang tawo nga wala nagapamati magatalang.

18 Butigon ang tawo nga nagatago sang iya kaakig, kag buang-buang ang mga nagapanglibak.

19 Ang tawo nga palahambal madali makasala. Maalamon ang tawo nga makahibalo magpugong sang iya baba.

20 Ang mga pulong sang matarong nga tawo bilidhon pareho sa pilak, pero ang hunahuna sang malaot nga tawo wala sing pulos.

21 Ang pulong sang matarong nga tawo makahatag sang kaayuhan sa madamo nga mga tawo luwas sa mga buang-buang nga magakalamatay tungod kay wala sila sing pag-intiendi.

22 Nagamanggaranon ang tawo tungod sa pagpakamaayo sangGinoo, kag indi ini madugangan paagi sa tudo nga pagpangabudlay.

23 Ang kalipayan sang buang-buang amo ang paghimo sang malain, pero ang kalipayan sang tawo nga may pag-intiendi amo ang pagkabuhi nga mainalamon.

24 Subong nga ang ginakahadlukan sang malaot nga tawo matabo sa iya, ang ginahandom sang matarong nga tawo mabaton niya.

25 Kon mag-abot sa kabuhi angpagtilaw nga pareho sangbagyo, malaglag ang malaot nga tawo, pero ang matarong nga tawo magapabilin nga malig-on.

26 Subong nga ang langgaw makapangilo sa ngipon kag ang aso makapapait sa mata, ang matamad nga tawo makapaugtas sa nagasugo sa iya.

27 Ang nagatahod saGinoomagakabuhi sing malawig, pero ang malaot nga tawo magakabuhi sing malip-ot.

28 Ang paglaom sang mga matarong makahatag sa ila sang kalipay, pero ang paglaom sang mga malaot wala sing katumanan.

29 Ang pagsunod sang mga matarong sa pamaagi sangGinoomakaprotektar sa ila, pero ang pagsupak sini sang mga malaot makapalaglag sa ila.

30 Ang mga matarong indi pagpahalinon saatonduta, pero ang mga malaot pahalinon.

31 Ang mga ginahambal sang matarong nga tawo may kaalam, pero ang mga ginahambal sang dayaon nga tawo makapalaglag sa iya.

32 Ang matarong nga tawo nakahibalo kon ano ang husto nga ihambal, pero ang malaot nga tawo, ang iya lang nahibaluan nga ihambal amo ang sayop.